سرد و تاريك محض گردد ، همه‌چيز ساكن مىشود و مىميرد و هر موجود زنده را حدّى از نور و حرارت بايد كمتر از آن يا بيش‌تر از آن ، هردو هلاك آورد . منزّه است خداوندى كه هم سبب باليدن و نموّ آفريد و هم موجب آسايش و آرامش . « 1 » وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ حُسْباناً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ . « 2 » مؤلف : و گردانيد آفتاب و ماه را نشانه‌هاى اوقات . اين كار كه تيسير و تدبير شمس و قمر است ، براى حساب معلوم اندازه كردن خداوندى است غالب كه حكم او بر وجه مخصوص بر همه جارى است ، دانا در تدبير مملكت خود و مصالح خلق به تدبير شمس و قمر . مرحوم شعرانى : اندازه و حساب سير ماه و خورشيد چنان معيّن و منظّم است كه از قديم‌ترين ازمنهء تاريخ تاكنون ، هرچه مشاهده كرده‌اند ، دورهء آنها مساوى يافتند ، حتّى آن‌كه يك سال از سال ديگر به قدر كسور ثانيه هم اختلاف ندارند . و اين‌گونه مطالب از معجزات علمى قرآن است ؛ زيرا كه اعراب بدوى متوجّه اين معانى نبوده‌اند . « 3 » مؤلف : و معنى آن است كه حقّ تعالى مىگويد كه من آفتاب را و ماه را در فلك خود مىگردانم به حساب نه به گزاف . علّامه شعرانى : حساب حركت افلاك و ماه و خورشيد در طول و عرض و تعديلات و اختلاف چنان دقيق است كه از چند هزار سال پيش تاكنون منجّمان در آن اندك تخلفى نيافتند كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى * . « 4 » قمر در 29 روز و 12 ساعت و 44 دقيقه و سى ثانيه يك دورهء ماه قمرى را طىّ مىكند و چند هزار سال است

--> ( 1 ) . روح الجنان ، ج 5 ، ص 12 . ( 2 ) . انعام ( 6 ) آيهء 96 . ( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 3 ، ص 420 . ( 4 ) . رعد ( 13 ) آيهء 2 ؛ لقمان ( 31 ) آيهء 29 ؛ فاطر ( 35 ) آيهء 13 ؛ زمرد ( 39 ) آيهء 5 .